طراحی فراگیر چیست و چه اهمیتی دارد؟

تا به حال به این فکر کرده‌اید که یک محصول یا بسته بندی که برای بیشتر افراد ساده و قابل استفاده به نظر می رسد، ممکن است برای گروهی از کاربران دشوار یا حتی غیرقابل استفاده باشد؟ واقعیت این است که انسان ها از نظر سن، توانایی های جسمی، بینایی، تجربه، شرایط محیطی و نیازهایشان با یکدیگر تفاوت دارند. طراحی فراگیر با در نظر گرفتن همین تفاوت ها تلاش می کند محصولات، بسته بندی و تجربه های برند را به گونه‌ای طراحی کند که افراد بیشتری بتوانند به سادگی و با کمترین مانع از آنها استفاده کنند. اما طراحی فراگیر دقیقا چیست، چه تفاوتی با طراحی دسترس پذیر دارد و چرا امروزه برای برند و کسب و کارها اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟ در این مقاله با مفهوم طراحی فراگیر، اصول آن و کاربرد آن در طراحی بسته بندی و هویت بصری برند آشنا می شویم.

طراحی فراگیر چیست و چه اهمیتی دارد؟

طراحی فراگیر یا Inclusive Design رویکردی در طراحی است که تلاش می کند محصولات، خدمات و تجربه ها برای طیف گسترده‌ تری از افراد قابل استفاده و قابل درک باشند. در این رویکرد، طراح به جای اینکه یک کاربر معمولی را در نظر بگیرد، تفاوت های واقعی میان انسان ها را از ابتدا وارد فرایند طراحی می کند.
این تفاوت ها فقط به معلولیت مربوط نمی شوند. سن، توانایی جسمی، بینایی و شنوایی، زبان، شرایط محیطی، سطح تجربه و حتی شرایط موقتی مانند آسیب دیدگی دست می توانند روی نحوه تعامل فرد با یک محصول یا برند تاثیر بگذارند.
برای مثال، یک بسته بندی ممکن است برای بیشتر افراد کاملا مناسب به نظر برسد، اما برای فردی با قدرت دست کمتر، باز کردن در آن دشوار باشد یا نوشته های کوچک روی آن برای فردی با ضعف بینایی به راحتی خوانده نشود. پژوهش های حوزه بسته بندی نیز نشان می دهند که دشواری در دیدن، فهمیدن یا دستکاری بسته بندی می تواند باعث ایجاد مشکل، نارضایتی و حتی حذف برخی کاربران از تجربه محصول شود.

طراحی فراگیر برای چه کسانی است؟

یکی از تصورات اشتباه درباره طراحی فراگیر این است که این نوع طراحی فقط برای افراد دارای معلولیت انجام می شود. در حالی که هدف Inclusive Design توجه به تنوع کاربران است. برای مثال، یک طراحی فراگیر می تواند برای گروه های زیر مفید باشد:

• افراد دارای محدودیت بینایی
• افراد دارای محدودیت حرکتی
• سالمندان
• کودکان
• افراد دارای محدودیت شنوایی
• افرادی که با زبان محصول آشنایی ندارند
• افرادی با سطح سواد یا تجربه متفاوت
• افرادی که به صورت موقت دچار آسیب دیدگی شده‌اند

آیا طراحی فراگیر فقط برای افراد دارای معلولیت است؟

خیر. افراد دارای معلولیت یکی از گروه های مهم در طراحی فراگیر هستند، اما مفهوم Inclusive Design بسیار گسترده‌ تر است. هدف طراحی فراگیر این است که طراح از ابتدا بپرسد: چه کسانی ممکن است در استفاده از این محصول، بسته بندی یا تجربه برند با مانع مواجه شوند؟
برای نمونه، یک نوشته کوچک روی بسته بندی ممکن است برای فردی با اختلال بینایی مشکل ایجاد کند؛ اما همین نوشته برای یک فرد مسن یا حتی شخصی که در نور کم محصول را بررسی می کند نیز می تواند دشوار باشد. یا بسته بندی‌ای که نیاز به نیروی زیادی برای باز شدن دارد، فقط برای افراد دارای محدودیت حرکتی مشکل ساز نیست؛ ممکن است برای یک کودک، سالمند یا فردی که موقتا دستش آسیب دیده نیز دردسر ایجاد کند.

چرا طراحی فراگیر اهمیت دارد؟

اهمیت طراحی فراگیر از جایی شروع می شود که متوجه شویم هیچ کاربری دقیقا شبیه کاربر ایده‌آل طراح نیست. یک برند ممکن است محصول بسیار خوبی داشته باشد، اما اگر بسته بندی آن سخت باز شود، اطلاعات آن خوانا نباشد یا نحوه استفاده از آن واضح نباشد، بخشی از تجربه مشتری از بین می رود. طراحی فراگیر می تواند به برند کمک کند تا:

• موانع استفاده از محصول را کاهش دهند.
• تجربه مشتری را بهبود دهند.
• مخاطبان متنوع‌ تری را در نظر بگیرند.
• ارتباط اطلاعاتی بهتری با مصرف ‌کننده ایجاد کنند.
• فرصت های جدیدی برای نوآوری پیدا کنند.
• تصویر مسئولانه ‌تر و انسانی تری از برند ایجاد کنند.

در بسته بندی، این موضوع حتی ملموس‌تر است. تحقیقات دانشگاهی نشان داده‌اند که ویژگی هایی مانند قابلیت دیدن، فهمیدن و دستکاری بسته بندی مستقیما روی تجربه کاربر تاثیر می گذارند. نکته جالب اینجاست که بسیاری از راهکارهای طراحی فراگیر در نهایت تجربه همه کاربران را بهتر می‌ کنند. برای مثال، یک زبانه بزرگ و واضح روی بسته بندی ممکن است در ابتدا برای فردی با محدودیت حرکتی طراحی شود، اما برای هر مشتری دیگری نیز باز کردن بسته را آسانتر می‌کند.

تفاوت طراحی فراگیر، طراحی دسترس پذیر و طراحی جهانی چیست؟

این سه اصطلاح بسیار نزدیک هستند اما دقیقا یک معنی ندارند.
در طراحی دسترس پذیر بیشتر روی حذف موانعی تمرکز دارد که ممکن است دسترسی افراد، به خصوص افراد دارای معلولیت، به محصول یا خدمت را دشوار کند. طراحی جهانی تلاش می کند محصول یا محیطی ایجاد کند که تا حد امکان بدون نیاز به طراحی جداگانه یا راهکارهای اختصاصی، برای افراد با توانایی های مختلف قابل استفاده باشد. طراحی فراگیر نیز بیشتر یک رویکرد و فرایند است؛ یعنی طراح از ابتدا تفاوت و تنوع کاربران را شناسایی می کند، از آنها یاد می گیرد و این شناخت را وارد تصمیم های طراحی می کند.

اصول طراحی فراگیر

اگر شما هم قصد دارید بیشتر درباره اصول طراحی فراگیر بدانید این قسمت محتوا را از دست ندهید. برخی از اصول حرفه ای طراحی فراگیر عبارتنداز:

1. شناخت تنوع کاربران

اولین قدم در طراحی فراگیر، شناخت این موضوع است که کاربران شرایط و نیازهای یکسانی ندارند. سن، توانایی های جسمی و حرکتی، میزان بینایی و شنوایی، زبان، فرهنگ، تجربه و حتی شرایط موقتی مانند آسیب دیدگی می تواند روی نحوه استفاده از یک محصول یا بسته بندی تاثیر بگذارد. بنابراین طراح باید پیش از شروع پروژه، مخاطبان مختلف را شناسایی کند و به جای طراحی برای یک کاربر ایده‌آل، تنوع واقعی کاربران را در نظر بگیرد.

2. شناسایی موانع در تجربه کاربر

در طراحی فراگیر باید تمام موانعی که ممکن است تجربه کاربر را دشوار کنند، شناسایی شوند. این موانع می توانند مربوط به خواندن اطلاعات، تشخیص محصول، باز کردن بسته بندی، درک پیام برند یا حتی تعامل فیزیکی با محصول باشند. بررسی مسیر کامل تعامل مشتری با محصول کمک می کند نقاط مشکل ساز زودتر شناسایی و در مرحله طراحی اصلاح شوند.

3. مشارکت دادن کاربران واقعی در فرایند طراحی

یکی از اصول مهم طراحی فراگیر این است که نیاز کاربران را صرفا بر اساس حدس و تصور طراح تعیین نکنیم. گفتگو با مخاطبان، مشاهده نحوه استفاده از محصول و انجام تست های کاربرد پذیر می تواند مشکلاتی را نشان دهد که در فرایند طراحی اولیه دیده نشده‌اند. دریافت بازخورد از گروه ‌های مختلف کاربران باعث می شود محصول یا بسته بندی نهایی کاربردی و متناسب تر با نیازهای واقعی بازار باشد.

4. ساده و قابل فهم کردن اطلاعات

اطلاعات محصول باید به شکلی ارائه شوند که کاربر بتواند در کوتاه ‌ترین زمان، اطلاعات مورد نیاز خود را پیدا و درک کند. استفاده از تیترهای واضح، سلسله ‌مراتب بصری، فونت خوانا، فاصله مناسب و دسته بندی صحیح محتوا می تواند خوانایی بسته بندی و سایر نقاط تماس برند را افزایش دهد. در طراحی فراگیر، اطلاعات مهم نباید در میان عناصر تزئینی یا طراحی پیچیده گم شوند.

5. کاهش وابستگی به یک حس یا روش تعامل

یکی از اصول مهم طراحی فراگیر، استفاده از روش های مختلف برای انتقال اطلاعات است. برای مثال، نباید یک مفهوم مهم در بسته ‌بندی فقط با رنگ مشخص شود؛ زیرا ممکن است برخی کاربران تفاوت رنگ ها را به درستی تشخیص ندهند. ترکیب رنگ با متن، آیکون، شکل یا سایر نشانه های بصری می تواند پیام را برای طیف بیشتری از مخاطبان قابل درک کند.

6. توجه به خوانایی و کنتراست

رنگ، فونت و کنتراست در طراحی فقط جنبه زیبایی ندارند و مستقیما بر توانایی مخاطب برای دریافت اطلاعات تاثیر می گذارند. استفاده از فونت خوانا، اندازه مناسب نوشته ها، فاصله کافی بین عناصر و کنتراست مناسب میان متن و پس زمینه می تواند تجربه کاربر را بهبود دهد. به همین دلیل در طراحی فراگیر، زیبایی بصری باید در کنار خوانایی و عملکرد قرار بگیرد.

7. ساده کردن تعامل فیزیکی

در طراحی بسته بندی و محصولات فیزیکی، نحوه باز کردن، گرفتن، نگه داشتن و استفاده از محصول اهمیت زیادی دارد. بسته‌ای که برای باز شدن به نیروی زیادی نیاز دارد یا محل باز شدن آن مشخص نیست، ممکن است برای بخشی از کاربران مشکل ایجاد کند. طراحی زبانه های مشخص، دسته های مناسب و مسیر باز شدن ساده می تواند این موانع را کاهش داده و تجربه استفاده از محصول را برای افراد بیشتری آسان کند.

8. جلوگیری از ایجاد کلیشه در طراحی

طراحی فراگیر تنها به دسترسی فیزیکی و خوانایی محدود نمی شود و نحوه نمایش افراد در تبلیغات و هویت بصری برند را نیز در بر می گیرد. استفاده از تصاویر و پیام هایی که گروه های مختلف جامعه را به شکل واقعی و بدون کلیشه های جنسیتی، سنی یا فرهنگی نشان می دهند، می تواند ارتباط بهتری میان برند و مخاطبان ایجاد کند. یک برند فراگیر تلاش می کند مخاطبان متنوع خود را ببیند و در ارتباطات بصری خود نمایشی طبیعی و محترمانه از آنها ارائه دهد.

9. حفظ هویت برند در کنار طراحی فراگیر

فراگیر بودن به این معنی نیست که برند باید از هویت بصری خود فاصله بگیرد. هدف این است که ویژگی های اصلی برند مانند لوگو، رنگ، تایپوگرافی و سبک گرافیکی، در کنار اصول خوانایی و دسترس پذیری استفاده شوند. برای مثال، می توان هویت رنگی یک برند را حفظ کرد اما در بخش هایی که به خوانایی بیشتری نیاز دارند، از ترکیب های رنگی با کنتراست مناسبتر استفاده کرد.

10. آزمایش، دریافت بازخورد و بهبود مستمر

طراحی فراگیر یک فرایند یکباره نیست و حتی یک طراحی حرفه‌ای نیز ممکن است در استفاده واقعی با مشکلاتی مواجه شود. به همین دلیل، آزمایش محصول یا بسته بندی با کاربران مختلف و دریافت بازخورد از آنها اهمیت زیادی دارد. بررسی نتایج تست، شناسایی مشکلات و اصلاح طراحی باعث می شود خروجی نهایی به نیازهای واقعی کاربران نزدیکتر شود و تجربه بهتری برای مخاطبان مختلف ایجاد کند.

طراحی فراگیر چه تاثیری بر برند و بسته بندی دارد؟

وقتی طراحی فراگیر را وارد فرایند برندینگ می کنیم، دیگر فقط درباره زیباتر کردن بسته بندی صحبت نمی کنیم؛ بلکه درباره بهتر کردن تجربه ارتباط مشتری با برند صحبت می کنیم. برای مثال، فرض کنید دو برند محصول مشابهی دارند. بسته ‌بندی برند اول از نظر بصری جذاب است، اما نوشته های آن کوچک، مسیر باز کردن آن نامشخص و اطلاعات محصول پراکنده است.
در مقابل، برند دوم علاوه بر ظاهر حرفه‌ای، اطلاعات را با سلسله‌ مراتب مناسب ارائه کرده، کنتراست خوبی دارد و باز کردن بسته را ساده کرده است. در چنین شرایطی، طراحی برند دوم فقط زیباتر نیست؛ کارآمد و کاربرمحورتر است. این همان نقطه‌ای است که طراحی بسته بندی و توسعه برند به یکدیگر متصل می شوند.

طراحی فراگیر در بسته بندی چه کاربردی دارد؟

طراحی فراگیر در بسته ‌بندی به معنای ایجاد بسته‌ای است که افراد بیشتری بتوانند آن را به ‌راحتی ببینند، تشخیص دهند، اطلاعاتش را بخوانند، باز کنند و استفاده کنند. در این رویکرد، مواردی مانند خوانایی فونت، کنتراست مناسب رنگها، وضوح اطلاعات، قابل تشخیص بودن بخش های مختلف بسته، سهولت باز کردن و کاهش نیاز به نیروی فیزیکی مورد توجه قرار می‌ گیرد. برای مثال، استفاده از نوشته ‌های خوانا و کنتراست مناسب می تواند درک اطلاعات محصول را برای افراد بیشتری آسان کند و طراحی یک زبانه مشخص، فرایند باز کردن بسته را ساده ‌تر سازد. بنابراین طراحی فراگیر می تواند علاوه بر بهبود تجربه کاربر، به برند کمک کند تا محصولی کاربردی، مشتری محور و قابل استفاده برای طیف گسترده‌تری از مخاطبان ارائه دهد.

طراحی فراگیر در برندینگ چه نقشی دارد؟

طراحی فراگیر در برندینگ بدین معناست که برند در تمام نقاط تماس خود با مخاطب، تفاوت و نیازهای کاربران مختلف لوگو یا انتخاب رنگ محدود نمی شود و بخش هایی مانند هویت بصری، بسته بندی، تبلیغات، وب سایت، شبکه های اجتماعی، لحن ارتباطی و تجربه مشتری را نیز شامل می شود. یک برند فراگیر تلاش می کند پیام خود را به شکلی واضح و قابل درک به مخاطبان بیشتری منتقل کند و در طراحی های خود از ایجاد موانع غیرضروری جلوگیری کند. برای مثال، استفاده از تایپوگرافی خوانا، کنتراست مناسب، تصاویر متنوع و پیام‌ های قابل فهم می تواند ارتباط برند با گروه های بیشتری از مخاطبان را تقویت کند. در نتیجه، طراحی فراگیر در برندینگ می تواند به ایجاد تجربه‌ای انسانی، قابل دسترس و ماندگارتر برای مشتریان کمک کند.

مزایای طراحی فراگیر برای برند و کسب و کار

طراحی فراگیر علاوه بر ایجاد تجربه بهتر برای کاربران، می تواند مزایای قابل توجهی برای برند و کسب‌ و کارها داشته باشد. کاهش موانع استفاده از محصول، دسترسی به گروه های متنوع ‌تر مخاطبان، بهبود تجربه مشتری و ایجاد فرصت های جدید برای نوآوری از مهمترین مزایای آن هستند. زمانی که یک برند نیازهای واقعی کاربران مختلف را در فرایند طراحی در نظر می گیرد، احتمال اینکه محصول و ارتباطات آن برای افراد بیشتری قابل استفاده و قابل درک باشد افزایش پیدا می ‌کند. از طرف دیگر، توجه به طراحی فراگیر می ‌تواند به شکل ‌گیری تصویری مسئولانه، مشتری ‌محور و آینده‌ نگر از برند کمک کند. بنابراین طراحی فراگیر برای کسب‌ و کارها صرفا یک اقدام ظاهری نیست، بلکه می تواند بخشی از استراتژی تجربه مشتری و توسعه پایدار برند باشد.

نمونه های طراحی فراگیر در بسته بندی و برندینگ

برای درک بهتر طراحی فراگیر، بررسی نمونه های واقعی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، بسته ‌بندی ای که دارای زبانه مشخص و قابل ارائه است، می تواند باز کردن محصول را برای افراد بیشتری آسان کند. استفاده از فونت خوانا و کنتراست مناسب نیز باعث می شود اطلاعات مهم روی بسته بندی راحتتر دیده و درک شوند. در هویت بصری برند نیز می توان با انتخاب ترکیب های رنگی مناسب، استفاده از نمادهای واضح و طراحی تایپوگرافی خوانا، ارتباط موثرتری با مخاطبان ایجاد کرد.
همچنین در تبلیغات و تصاویر برند، نمایش گروه های مختلف جامعه به شکلی طبیعی و دور از کلیشه می تواند به ایجاد تصویری فراگیرتر کمک کند. نکته مهم این است که طراحی فراگیر لزوما به معنای پیچیده‌تر کردن طراحی نیست؛ گاهی یک تغییر کوچک و هوشمندانه می تواند تجربه استفاده از محصول یا ارتباط با برند را برای گروه بزرگی از مخاطبان بهتر کند.

اشتباهات رایج در طراحی فراگیر

یکی از رایج ترین اشتباهات در طراحی فراگیر این است که تصور کنیم این رویکرد فقط برای افراد دارای معلولیت کاربرد دارد. در واقع، طراحی فراگیر باید تنوع گسترده کاربران و شرایط مختلف استفاده از محصول را در نظر بگیرد. تمرکز بیش از حد بر زیبایی و بی توجهی به کاربردپذیری، استفاده از فونت های ناخوانا، کنتراست ضعیف، وابستگی بیش از حد به رنگ برای انتقال اطلاعات، پیچیده کردن نحوه استفاده از بسته بندی و طراحی بدون دریافت بازخورد از کاربران واقعی نیز از اشتباهات رایج هستند. همچنین نباید برای فراگیر نشان دادن برند، عناصر مختلف را بدون دلیل به طراحی اضافه کرد؛ هر تصمیم باید بر اساس نیاز واقعی مخاطب و تجربه کاربر باشد. طراحی فراگیر موفق، طراحی‌ای است که هم هویت برند را حفظ کند و هم موانع غیرضروری را از مسیر کاربر بردارد.

آیا طراحی فراگیر هزینه طراحی را افزایش می دهد؟

ممکن است در برخی پروژه ها توجه به نیازهای متنوع کاربران به تحقیق، نمونه سازی یا تست بیشتری نیاز داشته باشد، اما در نظر گرفتن اصول طراحی فراگیر از ابتدای پروژه می تواند بسیاری از هزینه ‌های اصلاح و بازطراحی در مراحل بعدی جلوگیری کند. زمانی که مشکلاتی مانند خوانایی پایین، دشواری باز کردن بسته یا نامفهوم بودن اطلاعات پس از تولید محصول شناسایی شوند، اصلاح آنها معمولا هزینه بیشتری نسبت به پیش بینی این مسائل در مرحله طراحی دارد. علاوه بر این، طراحی فراگیر می تواند باعث شود محصول برای گروه بیشتری از مشتریان مناسب باشد و تجربه بهتری ایجاد کند. بنابراین بهتر است به جای نگاه کردن به هزینه طراحی فراگیر به عنوان یک هزینه اضافی، آن را بخشی از سرمایه گذاری برای ایجاد محصول، بسته بندی و برندی کارآمدتر در نظر گرفت.

آینده طراحی فراگیر در بسته ‌بندی و برندینگ

با افزایش توجه برندها به تجربه مشتری و نیازهای متنوع جامعه، انتظار می رود طراحی فراگیر در بسته ‌بندی و برندینگ در سال های آینده اهمیت بیشتری پیدا کند. برندها دیگر فقط بر ظاهر محصول تمرکز نمی کنند و عواملی مانند سهولت استفاده، دسترسی به اطلاعات، تجربه باز کردن بسته، خوانایی و نحوه ارتباط با گروه های مختلف مخاطبان نیز اهمیت بیشتری پیدا می کنند.
پیشرفت فناوری، بسته بندی های هوشمند، ابزارهای دیجیتال و روش های جدید تعامل با محصول نیز می توانند فرصت های تازه‌ای برای ایجاد تجربه های فراگیر فراهم کنند. در چنین شرایطی، برندهایی که از مرحله تحقیقات و استراتژی تا طراحی هویت بصری و بسته بندی، نیازهای متنوع کاربران را در نظر می گیرند، می توانند تجربه‌ای متمایز و ارتباطی عمیق‌تر با مخاطبان خود ایجاد کنند.